ACOD United – een collectief voor de tijd die komt
Omdat de dingen zijn zoals ze zijn, zullen de dingen niet blijven zoals ze zijn. (B. Brecht)
Dit manifest vertrekt van één eenvoudige waarheid:
een vakbond die niet collectief werkt, verliest.
Niet de structuren maken het verschil, maar de massa.
Niet de individuen, maar het team.
Niet het overleg alleen, maar de georganiseerde strijd.
Dat is ACOD United.
Op zondag 10 september 2023 bezoekt een delegatie van ACOD-VRT het solidariteitsfestival Manifiesta en ontmoeten we Chris Smalls. Deze vakbondsleider/rapper stampte in de Verenigde Staten een Labor Union uit de grond bij Amazon. Hij begon met niks, met gesprekken op de werkvloer en bouwde later, na zijn ontslag en vanuit een camper, een indrukwekkend netwerk en een strijdbare vakbond van werknemers uit binnen een van de grootste anti-syndicale multinationals ter wereld.
Zijn verhaal inspireert veel jongeren in de Verenigde Staten en daarbuiten, maar ook de leiding en delegees van ACOD-VRT. Een brainstorm later beseffen we dat dit de start is van een nieuw elan voor het vakbondswerk op de VRT. De strijd tegen het Transformatieplan van 2022 was hevig en toonde de strijdbaarheid van personeel en vakbonden, ook al was het resultaat een teleurstelling. Die strijdbaarheid vanaf de vloer organiseren is voor een vakbond als de onze een basistaak.
In de nieuwjaarspeech 2024 klinkt het zo:
Jullie zijn allemaal de vakbond. Jullie zijn allemaal de VRT.
Om van de VRT opnieuw een Openbare Omroep te maken, hebben we U nodig.
ACOD wil dit doen met iedereen die daaraan wil meewerken, allemaal samen, United we stand.
ACOD United wordt onze nieuwe slogan waarmee we 2024 ingaan:
voor een beter welzijn, voor respect voor de VRT-collega’s, voor verzet tegen verrechtsing en voor een Openbare Omroep,
voor een VRT met meer klinkers en meer gezond verstand.
ACOD United wordt ook de titel van ons statutair congres in april 2024 én van het congresboek dat we in januari 2025 lanceren.
Maar wat is dat nu eigenlijk “ACOD United”? Is dat enkel een slogan, een nieuw logo, een catchy titel of, godbetert, een love brand? In deze verklaring analyseren we wat de ACOD-VRT van 2026 zo sterk maakt, welke lessen we hebben getrokken uit de voorbije 10 jaar en hoe we geëvolueerd zijn vanuit het “Syndicalisme 2.0” uit de periode 2008-2016 dat beschreven staat in het boek “Luk Vandenhoeck – Op de barricaden bij de VRT”.
Aan de vraag “wat?” gaat echter een andere vraag vooraf: “waarom?” Waarom hervormen we een goed werkende vakbond? Aan welke noden van een andere tijd komt dat tegemoet? En wat veroorzaakt verandering?
Wat maakt(e) verandering?
Het verleden is het deeg dat gekneed wordt voor het brood dat vandaag op tafel komt. We bestuderen de geschiedenis, niet omdat die zo interessant is, maar om te leren wat werkt, wat niet werkt en hoe we moeten handelen om de samenleving en de VRT te veranderen.
Arbeidsherverdeling is het nieuwe werken op de VRT
In oktober 2016 bereikten de drie VRT-vakbonden een akkoord met de directie over een Sociaal Plan dat tientallen ontslagen vermeed via arbeidsherverdeling. Medewerkers ruilden vrijwillig eindejaarspremie of zondagsuren voor extra verlof: een collectieve oplossing voor een collectief probleem.
Dat resultaat kwam er niet vanzelf. Na het verwerpen van een transformatieplan bouwden we tegelijk aan inhoud, overleg én mobilisatie. We werkten samen met de andere vakbonden, voerden campagne op de werkvloer en betrokken het personeel via bevragingen en informatie. Doorslaggevend waren de ledenvergaderingen, waar collega’s zelf kozen voor arbeidsherverdeling (en tegen maaltijdcheques).
Wat hier werkte, was niet één maatregel, maar de combinatie van frontvorming, sterke voorstellen en een actieve, betrokken basis. Collectief voorbereid, collectief beslist, collectief gewonnen.
“De CEO die niemand wou” zorgt voor een welzijnsrevolutie
Op het congres van 2024 keurde ACOD-VRT een welzijnsresolutie goed met duidelijke eisen: een einde aan toxisch leiderschap, versterking van de dienst welzijn en een stevig welzijnsreglement.
De doorbraak kwam toen de directie de uitzending probeerde tegen te houden van “Het proces dat niemand wou”. Het personeel reageerde collectief, met de medewerkers van Content op kop die in een klap van hun toxische directeur af wilden. ACOD-VRT heeft in de geest van ACOD United het personeel verenigd proberen houden en stuurde aan op een planmatige aanpak, zodat verontwaardiging kon uitmonden in resultaat.
Dat werkte. Wat jarenlang vastzat, kwam in beweging: een directeurswissel, een versterkte en onafhankelijkere welzijnsdienst, betere opvolging en een herschreven meldingsregeling.
Niet één incident maakte het verschil, maar een georganiseerde, collectieve reactie die werd vastgehouden en omgezet in structurele veranderingen.
Uit beide succesvolle voorbeelden blijkt het belang van zowel het sociaal overleg, het campagne voeren van de vakbond en de nood aan een eigen plan. Maar de les is vooral dat het de massa van leden en collega’s is die beslissend is in het winnen van de strijd. Die massa leiden is, samen met de andere vakbonden, de taak van onze ACOD-VRT.
ACOD United steunt op drie vormen van werk: (1) teamwerk, (2) delegeewerk, (3) frontwerk.
Dat het over drie “werken” gaat, is niet toevallig. Het is niet door manifesten of theoretische nota’s te schrijven dat we hier vooruitgang rond gaan maken. Maar een strategie en theorie zijn wel nodig om het “werk” systematisch en met verstand van zaken aan te vatten.
1. Teamwerk: ACOD United is een collectief team
Vakbondswerk is teamwerk, dat is geen nieuwe uitvinding. Maar hoe ver gaan we in dat teamwerk? De statuten voorzien in het congres, de algemene ledenvergadering, het comité, het bestuur en het secretariaat als collectiverende instituten, maar ACOD United is meer dan dat. Het is collectief werken in alles wat we doen.
Dat wil zeggen dat binnen ACOD United niemand in zijn eentje over een standpunt of een actie beslist, ook niet de secretaris, de voorzitter of een andere mandataris. Binnen de ACOD-VRT leiding zijn we geëvolueerd naar een “leiding met vier”. De beslissingen binnen die leiding worden in principe door vier gelijkwaardige mensen genomen. Uiteraard moesten hier afspraken over gemaakt worden.
Maar het voordeel is dat met de juiste afspraken we niet alleen de leiding delen, maar ook de verantwoordelijkheid. Los van de individuen wordt ACOD United een trein die niemand kan tegenhouden, ook niet als iemand uitvalt. Collectief maken we betere beslissingen, met meer verstand van zaken, meer diverse ideeën en meer slagkracht. Dit geldt uiteraard niet alleen voor de leiding, maar ook voor het bestuur, het comité en werkgroepen die we inrichten voor bijvoorbeeld de communicatie, de onderhandelingen, …
In collectief werken staat de democratie voorop: we nemen samen beslissingen en daarbij is het soms nodig dat de minderheid zich bij de meerderheid neerlegt. Dat wil niet zeggen dat de leiding niet meer mag leiden of het bestuur niet meer mag besturen.
In een democratie moeten we kritiek durven geven. Dat is binnen onze vakbond meestal geen probleem. Zowel van nature als door de aard van ons (vakbonds)werk hebben we kritische leden, delegees en collega’s. De kunst is de kritiek goed te structureren zodat ze ten dienste staat van een betere collectieve werking.
Daarom voorzien we na elke (grote) actie of onderhandeling een evaluatie. Dan is het ook het moment om de collectieve balans te maken van wat we doen, wat goed was en wat de volgende keer beter kan. Dit doen we niet om een oplijsting te maken van alles wat fout ging, maar om het de volgende keer net iets beter te doen.
Naast collectieve kritiek is er ook plaats voor individuele feedback en zelfreflectie. We zijn allemaal mensen. Ook in onze overtuiging en activisme is er plaats voor het maken van fouten. Hier zijn we open over tegen elkaar. Feedback geven aan elkaar doen we in een open sfeer en met de bedoeling om ons vakbondswerk te verbeteren en met nog meer motivatie aan de slag te gaan. Zelfreflectie dient om bij onszelf op zoek te gaan naar sterke en zwakke punten en zo het collectief te versterken.
Dit moet ons het vertrouwen en zelfvertrouwen geven om het teamwerk van ACOD United tot een goed einde te brengen. Een van de sterkste kenmerken van ACOD-VRT is dat we alles durven (maar daarom niet alles doen, dat is de taktiek). Wat ons uniek maakt is dat we gigantisch veel doen: in onderhandeling en in actie, op de VRT en daarbuiten.
2. Delegeewerk: ACOD United heeft sterke delegees
Dat vakbondswerk teamwerk is, wil niet zeggen dat de individuele kwaliteiten van onze delegees er niet toe doen, integendeel. Het is niet toevallig dat een eerste initiatief van ACOD United eind 2023 was om een wie is wie van de delegees te maken. De delegee is voor collega’s het eerste aanspreekpunt en uithangbord van de vakbond.
In de zomer van 2025 kwam uit de bevraging van onze delegees als topgedachte “Ik voel me als delegee van ACOD-VRT deel van een solidair team”. Rond de vormingen en de organisatie van de comitévergaderingen waren er werkpunten. We startten eind 2025 met een nieuwe vormingscyclus de “Rode Ateliers”, ook voor leden en collega’s, die onze kennis en onze syndicale kwaliteiten moeten aanscherpen. Kennis van zaken, ook politiek, en training van alles wat ons tot goeie syndicalisten maakt, staat daarbij voorop.
Strijd zonder vorming is inhoudsloos – Vorming zonder strijd is nutteloos
In het Rode Atelier “Hoe ben ik deel van ACOD United?” namen we de rol van de delegee onder de loep. Centraal daarin is ook dat we als delegee deel zijn van het team ACOD-VRT, van het team van onze rechtstreekse collega’s en afhankelijk van de strijd met bondgenoten bij andere (vakbonds)afdelingen of een groter geheel. Delegees moeten elkaar en zichzelf kennen en hun kwaliteiten en werkpunten kunnen inschatten. Voorop daarbij staat het principe: “Iedereen mag zijn wie hij is.”
Collectief werken kan niet zonder diversiteit en dan gaat het ook over diversiteit van ideeën. Collectief werken wil niet zeggen dat we eenheidsdenken promoten of we enkel uitgaan van het eigen gelijk.
Om de werking van het comité te verbeteren, organiseren we nu maandelijks drie duidelijk omschreven modules. De eerste ervaring leert ons dat dit de vergaderingen dynamischer, democratischer en meer interactief maakt. De nieuwe werking komt ook tegemoet aan een nieuwe tijd met meer werkdruk en meer versplintering van de arbeid, onder andere door thuiswerk.
Door individuele gesprekken met onze delegees over vorming en vakbondswerking gaan we deze ervaringen nog uitdiepen en verbeteren.
Maar een vakbond is meer dan vergaderen alleen. We zijn in de eerste plaats ook een netwerk van mensen. Hoe beter we elkaar kennen, hoe meer we van elkaar kunnen leren. Net daarom zijn ook informele momenten van cruciaal belang. Soms komen de beste ideeën tijdens de pauzes, letterlijk of figuurlijk aan de koffiemachine. Zo wordt het collectief meer dan een optelsom van individuele relaties.
Sommigen denken dat een vakbond sterk wordt door veel leden te maken. Dat is natuurlijk voor een deel zo. Maar een strijdbare vakbond trekt haar leden op, maakt ze meer bewust en maakt ze meer actief. Van actief lid kan je deel worden van ons team van delegees en zo mee leiding geven aan onze vakbond. Iedereen kan zo deel zijn van ACOD United, rekening houdend met zijn eigen sterktes en uitdagingen.
3. Frontwerk: ACOD United werkt samen
Met teamwerk tussen sterke delegees en actieve leden alleen komen we er op dit moment niet. De uitdagingen zijn groot: een meer geprivatiseerde openbare omroep in een meer ge-individualiseerde samenleving met meer (extreem)rechtse tendensen en met existentiële dreigingen: klimaat, oorlog en AI. Dat kunnen we niet alleen.
Op 5 december 2019 organiseerden de VRT-vakbonden een mars naar en bezetting van het Martelaarsplein in Brussel. Op de stoep van minister-president Jambon brachten we het protest tegen de besparingen en maatschappijvisie van de Vlaamse Regering naar een hoogtepunt. Een hoogtepunt dat we voorbereidden vanaf augustus 2019.
Om dit te bereiken werkten we samen met de andere vakbonden en personeelsorganisaties op VRT, met een duidelijke visie die we bij ACOD-VRT ontwikkelden. Op een bepaald moment hadden we bondgenoten op 10 verschillende fronten. Deze aanpak loont. Op het Rode Atelier over de geschiedenis van het gemeenschappelijk vakbondsfront was een van onze conclusies de volgende:
Een sterke, goed georganiseerde vakbond LEIDT
In FRONT met andere (syndicale) organisaties
Een grote MASSAbeweging
Het gemeenschappelijk vakbondsfront op VRT, de vakbondsstructuren buiten de VRT en al onze bondgenoten in de samenleving zijn belangrijker dan ooit om de massa in beweging te krijgen. Zoals in de inleiding uitgelegd is dat de manier om verandering te creëren, zowel op VRT als daarbuiten.
In onze nieuwjaarsboodschap van 2025 klonk de roep naar frontwerk als volgt:
We hebben dus meerdere plannen, maar met een plan alleen zijn we niks.
Onze congrestitel was niet voor niks ACOD United.
Voor de uitvoering van al die plannen hebben we jullie nodig,
al onze leden en sympathisanten en onze collega’s van de andere vakbonden.
Om onze collega’s en bondgenoten te informeren en te organiseren is een plan van massacommunicatie nodig. Dat hebben we nu – binnen ACOD-VRT hebben we een dynamische communicatiegroep opgericht die meer structuur brengt in de verschillende communicatiekanalen van deze tijd. Met de nieuwe ROOD! als nieuwsbrief en onze sociale mediakanalen boeken we onze eerste successen en dat straalt ook af op onze passages in de klassieke media.
Frontwerking kan niet zonder solidariteit. We kunnen niet verwachten dat we enkel bondgenoten hebben om ONS te helpen. WIJ moeten ook HEN helpen. Dat is een belangrijke reden voor de inspanningen die we leveren om ook naar de wereld buiten de VRT te kijken. Solidariteit is de basis waarop de vakbonden zijn gestoeld. Interne solidariteit tussen onze leden en collega’s, maar ook met alle werkende mensen buiten de VRT.
Ten slotte, en niet onbelangrijk, moeten we een manier vinden om ook de democratie te vergroten in de massa. Het is geen understatement dat de representativiteit van de vakbonden in het vervolg van de 21ste eeuw hiervan afhangt. Het invoeren van referenda naar aanleiding van grote onderhandelingen, het (eindelijk) doorvoeren van sociale verkiezingen op VRT, … de mogelijkheden liggen open en de tijd is rijp.
Samen maken we verandering
In het vakbondslokaal van ACOD-VRT hangt een poster van de zwarte activiste Angela Davis. Een bekende uitspraak van haar is:
I no longer accept what I cannot change, I change what I cannot accept.
Davis zet daarmee een stoïcijns idee op zijn kop. Voor een individuele ethiek kan het nuttig zijn om de zaken die je niet kan veranderen te aanvaarden. Voor de sociale strijd en voor vakbondswerk ligt dat anders. Maar denken dat je dit in je eentje kan, is het toppunt van overmoed. Dit kan enkel collectief. Ervan overtuigd zijn dat dit collectief kan, is een optimistisch realisme.
Met ACOD United maken we ACOD-VRT collectief klaar voor het tweede kwart van de 21ste eeuw.
Of zoals we het zeiden in onze nieuwjaarswensen van 2026:
Wij staan niet los van de andere openbare diensten. Wij zijn deel van een groter geheel. Dat is ACOD United: één team, met de andere vakbonden op de VRT en ver daarbuiten.
Wij zijn niet de toeschouwers van de geschiedenis. Wij zijn de spelers op het veld. Strijd, dat is hoop met ballen — en wij spelen om te winnen.
ACOD-VRT 1 september 2026
Literatuurlijst
ACOD-VRT (2012), Wij willen het over de inhoud hebben, congresboek
ACOD-VRT (2016) , Wij zijn de makers, wij zijn de VRT, congresboek
ACOD-VRT (2024), ACOD United, corona, crisis en strijd, congresboek
De Spiegelare, Stan and Agnieszka Piasna (2017) The why and how of working time reduction, European Trade Union Institute
Descheemaeker, Wies (2017) Het nieuwe werken op de VRT, Samenleving en Politiek (2), artikel
Verdonck, Gert (2024), Luk Vandenhoeck, Op de barricaden bij de VRT, getuigenis